Mốc thời gian lịch sử của người Do Thái 

Sơ lược về 6000 năm lịch sử và di sản của người Do Thái tại vùng Đất Hứa.

2500 TCN (trước công nguyên): Thời Ai Cập Cổ Đại và Mesopotamia, thời đó họ biết vùng đất hiện giờ của Palestine và Israel là lãnh thổ Canaan.

2105 TCN: Trận đại hồng thuỷ (Tàu Noah Ark)

1765 TCN: Tháp Babel

1731 TCN: Khế ước giữa Thượng đế và tổ phụ Abraham. Abraham là tổ phụ của ba tín ngưỡng Do Thái giáo, Kitô giáo và Hồi giáo. Trong kinh Thánh cho chúng ta biết rằng chẳng hạn như Thượng đế đã ban cho Abraham các tục lệ cho người Do Thái: Các tục lệ như cắt đầu bao quy của các bé trai sơ sinh vừa đầy tám ngày, tránh ăn thịt heo và một vài số động vật hải sản và thực hiện ngày nghỉ ngơi vào chiều thứ Sáu đến chiều thứ Bảy. Các khế ước có ghi trong kinh Tora.

Ảnh: Tổ phụ Abraham của người Do Thái, trong kinh Koraani có gọi tên là Ibrahim.

1523 TCN: Người Do Thái bị bắt làm nô lệ ở Ai Cập. 

1313 TCN: Lãnh tụ tôn giáo Moses dẫn dắt người Do Thái rời khỏi Ai Cập

1000 TCN: Trong kinh Cựu Ước, 12 chi tộc Israel đã chọn Daavid làm vua của nước Israel, vua Daavid cai trị tại Thánh Điện Sơn (Temppelivuori) và đã thành lập nước Israel, con của Daavid là vua Salomon đã xây Đền thờ lần đầu tiên tại Thánh Điện Sơn, trong Đền thờ đã cất giữ Khế Ước do Thượng đế đã phán truyền cho lãnh tụ Moses tại núi Sinai. Trong hòm bia có chứa hai tấm thạch đã khắc Mười Điều Răn. Mười Điều Răn đóng vai trò quan trọng trong Do Thái giáo và Kitô giáo.

Ảnh: Mười Điều Răn, lãnh tụ Moses nhận Mười Điều Răn của Thượng đế tại núi Sinai.
Ảnh: Thành cổ Jerusalem.

924 TCN: Đế quốc Assyria đuổi 10 sắc tộc Do Thái khỏi miền nam Judah và miền bắc Israel.

586 TCN: Đế quốc Babylon phá huỷ Đền thờ Jerusalem của người Do Thái, đế quốc Babylon cai trị hầu hết khu vực Trung Đông, trục xuất người Do Thái qua xứ Irak, thuộc đế quốc Babylon.

Đền thờ Jerusalem tọa lạc tại trên đồi Thánh Điện sơn,  bên trong thành phố cổ Jerusalem.

Các tín hữu của Do Thái giáo và Hồi giáo họ tin rằng tại đồi Thánh điện sơn này Abraham (trong kinh Qur’an gọi tên là Ibrahim) đã dâng hiến con trai Isaac của ông cho Thượng đế. 

Ảnh: Abraham dâng hiến con trai của ông là Isaac cho Thượng đế trong lúc giao ước các tục lệ cho người Do Thái. 

Người Hồi giáo cũng tin rằng chính từ trên đồi Thánh điện sơn này mà tổng lãnh thiên thần Gabriel đã đưa nhà tiên tri Muhammad lên thiên đàng.

538 TCN: Đế quốc Persia cho phép người Do Thái trở về vùng đất Judah (thời nay là nước Israel).

523 TCN: Purim – Người Do Thái đã tránh khỏi nạn diệt chủng qua sự mưu bày của Vương quốc Ba Tư (thời nay gọi là nước Iran).

164 TCN: Lễ Hanukkah. Lễ tưởng niệm những vị anh hùng trong cuộc khởi nghĩa Maccabean đã có công lấy lại Đền thờ Jerusalem.

4 TCN: cậu bé Do Thái Jeshua đã sinh ra đời – theo tiếng Latinh là Jesus – người mà theo đạo Kitô sau này được tôn kính là con của Thượng đế.

Năm 30 (sau công nguyên): Người dân ở vùng đất Palestine cực kỳ bất mãn với sự xâm chiếm của đế quốc La Mã, có một lãnh tụ được ưa chuộng trong quần chúng là Jesus Nasaret. Khi Jesus đến thành cổ Jerusalem, tình hình rất căng thẳng, quân La Mã bắt Jesus và tuyên án tử hình bằng cách đóng đinh tại đồi Golgatha và Jesus vang lên tiếng nói ‘Thượng đế của tôi,  Thượng đế của tôi, Thượng đế của tôi, tại sao Ngài bỏ rơi tôi?’ 

Ảnh: Chúa Jesus bị đóng đinh tại đồi Golgatha gần thành cổ Jerusalem.

Năm 70 : Đế quốc La Mã cai trị vùng Judah của người Do Thái và quân La Mã đã phá vỡ đền thờ Jerusalem.

Năm 135: Cuộc nổi dậy của quân đội Do Thái Bar Kokhba đã bị dập tắt hẳn bởi quân La Mã, trận chiến đẫm máu kéo dài 3 năm, nửa triệu người Do Thái đã tử trận và những người còn sống sót thì bị đuổi khỏi xứ Judah. Hoàng đế Hadrianus cấm họ trở về Jerusalem, Hoàng đế cũng cấm tục lệ cắt đầu bao quy các bé trai.

Chế độ chuyên chế La Mã đã đẩy người Do Thái đi lưu vong, và chẳng bao lâu sau, hầu hết người Do Thái đã phải sống rải rác ở Châu  Âu, Trung Đông và Bắc Phi. Đại nạn của người Do Thái đã bị mất nước, mất tổ quốc 1800 năm. 

Ảnh: Người Do Thái đi lưu vong khắp thế giới từ 547 TCN đến năm 1650. Mủi tên màu đỏ bị trục xuất, còn màu đen là đi mưu sống ở các nước khác.

Thời La Mã Cổ Đại vùng đất Palestine không có hoang dã, mặc dù phần đông người Do Thái đi lưu vong rải rác ở châu  Âu. Ở ngoại ô đã có các nông dân người Do Thái và các dân tộc khác như người Samaria.

Năm 300: Kitô giáo đã trở thành tôn giáo chính thức tại thủ đô Rome và nhiều cư dân Palestine đã chuyển sang Kitô giáo. 

Năm 634: Người Ả Rập từ Bán đảo Ả Rập đã  chiếm lại vùng đất Palestine và gọi nó là Falastīn theo tên tiếng Hy Lạp.

Năm 638: Jerusalem bị người Hồi giáo chiếm đóng và đã xây nhà thờ Hồi giáo al-Aqsan và nhà thờ Dome of Rock trên ngọn núi Thánh điện sơn . Thành cổ Jerusalem cũng là nơi linh thiêng của người Hồi giáo sau Mecca và Medina. 

Năm 1099: Quân Thập tự  từ Tây Âu chiếm lại đất Thánh của Israel, tàn sát người dân Ả Rập, bất kể họ là người Kitô giáo hay người Hồi giáo. Họ biến nhà thờ Hồi giáo Dome of Rock thành nhà thờ Kitô giáo và al-Aqsan thành Đền Thập tự. 

Năm 1290: Trục xuất người Do Thái khỏi Anh Quốc và Pháp.

Năm 1348: Người Do Thái bị đổ lỗi và bị đàn áp bởi đại dịch hạch (Cái Chết Đen vào thời Trung Cổ ở châu  Âu).

Năm 1364: Người Do Thái được hưởng quyền công dân ở Ba Lan.

Năm 1494: Bị trục xuất khỏi Tây Ban Nha.

Năm 1648: Cuộc nổi dậy ở Ukraine được biết đến với những hành động tàn bạo chống lại người Do Thái, những người với tư cách là những người cho thuê (arendators), bị nông dân coi là những kẻ áp bức trực tiếp của họ và trở thành đối tượng của bạo lực chống người Do Thái.

Năm 1799: Hoàng đế Napoléon của Pháp tuyến bố vùng Palestine là xứ sở của người Do Thái dưới sự lãnh đạo của nước Pháp. 

Năm 1840: Vụ Damascus năm 1840 đề cập đến việc bắt giữ một số thành viên nổi tiếng trong cộng đồng Do Thái ở Damascus với cáo buộc giết Cha Thomas, một tu sĩ Thiên chúa giáo và người Hồi giáo của ông với mục đích dùng máu của họ để nướng matzo, một cáo buộc chống Do Thái cũng được gọi là sự phỉ báng máu.

Năm 1894: Vụ Dreyfus là một cuộc xung đột chính trị-xã hội nghiêm trọng trong nền Đệ tam cộng hòa Pháp vào cuối thế kỷ 19, xoay quanh cáo buộc tội phản quốc đối với đại úy Alfred Dreyfus, một người Pháp gốc Alsace theo Do Thái giáo, người mà cuối cùng được tuyên bố vô tội. Nó đã khuấy đảo xã hội một cách sâu sắc trong suốt 12 năm (1895-1906), trong đó hầu như toàn thể các giới trong xã hội Pháp chia thành hai phe ủng hộ Dreyfus (dreyfusard) và chống Dreyfusard (anti-dreyfusard) và dẫn đến nhiều hệ lụy với ở Pháp vào giai đoạn này.

Năm 1897: Đại Hội Do Thái toàn cầu lần thứ nhất ở Basel, Thuỵ Sỹ.  Tại đại hội này đã đưa ra kế hoạch thành lập nước Israel, do Hội đoàn Do Thái phi chính phủ tổ chức (Zionist Organization), lãnh đạo của Tổ chức ZO là ông Theodor Herzl. 

Năm 1903: Cuộc thảm sát người Do Thái ở Kishinev, thời nay là ở Moldova.

Năm 1939: The Holocaust – đại diệt chủng người Do Thái.

14.5.1948: Thành lập nước Do Thái. Vùng đất Israel là quê hương của người Do Thái. Tại đây bản sắc dân tộc và tôn giáo của họ đã được hình thành. Tại đây họ đã giành được độc lập và tạo ra một nền văn hóa có ý nghĩa quốc gia và toàn cầu. Tại vùng đất này họ đã viết và trao tặng Kinh thánh cho thế giới.

Liên Hiệp Quốc đề xuất chia Palestine thành một quốc gia Ả Rập và một quốc gia Do Thái. Jerusalem—một thành phố với các thánh địa của Cơ Đốc giáo, Hồi giáo và Do Thái—có ý nghĩa quốc tế.

Các nước Ả Rập từ chối chấp nhận kế hoạch phân vùng của Liên Hiệp Quốc. Họ tuyên bố nó sẽ trao cho người Do Thái quyền kiểm soát một số khu vực từng là nơi sinh sống của người Hồi giáo qua nhiều thế hệ.

15.5.1948: Ai Cập, Jordania, Syyria, Libanon ja Irak thành lập liên minh và tấn công nước Israel.

Năm 2006 đảng Hamas thắng cử trong cuộc bầu cử Quốc hội của Palestine nhưng bất đồng với Đảng Fatah do cố lãnh tụ Jasser Arafat đã lãnh đạo, người thừa kế của đảng Fatah hiện giờ là Tổng thống Mahmud Abbas. Sự tranh dành quyền lực ở Gaza khiến đảng Fatah rút khỏi Dải Gaza. 

Hamas được hậu thuẫn của nước Hồi giáo Iran và các đồng minh khác đã xây hệ thống hầm phục kích ở Gaza để tấn công Israel, Hamas phóng hoả tiễn vào Israel năm 2008.

7.10.2023, quân khủng bố Hamas đã tiến hành một cuộc tấn công từ Gaza vào Israel, giết chết khoảng 1200 người Do Thái, bao gồm cả những người tham dự lễ hội techno và cư dân của một số kibbutzim gần Dải Gaza. Ít nhất 240 con tin Israel đã bị bắt giam vào Gaza. 

Ngay sau đó, Israel bắt đầu ném bom vào Dải Gaza và vào ngày 27 tháng 10, Israel đã thực hiện tổng tấn công vào Dải Gaza. Cho đến nay, hơn 12000 người Palestine đã thiệt mạng trong các vụ đánh bom và tấn công của Israel ở Gaza.

Nguồn tham khảo:

  1. Israelin historia aikajana: https://www.gesherhajetsia.fi/israelin-historian-aikajana
  2. Tie luvattuun maahan: Juutalaisten varhaisin historia –https://historianet.fi/yhteiskunta/uskontojen-historia/valittu-kansa
  3. Saman puun hedelmiä – juutalaisuus, kristinusko ja islam: https://www.duodecimlehti.fi/duo11378
  4. Rooman verinen kosto: Juutalaiset menettivät maansa: https://historianet.fi/sivilisaatiot/rooman-valtakunta/rooman-verinen-kosto-juutalaiset-menettivat-maansa

Ảnh: Mốc thời gian về lích sử của người Do Thái suốt 6000 ngàn năm.



Juutalaisuuden eri suuntaukset Israelissa ja maailmalla tänään Youtube-kanavalla



Synagogaesimies esittelee nykyajan juutalaisuuden suuntauksia Helsingin Yliopistolla esitelmäsarjassa Israel vuonna 5777. Yhteenvetona esitelmästä voi todeta, että juutalaisuuden suuntauksen poikkeavat opillisesti hyvin paljon toisistaan. Juutalaisuudessa korostuu sääntöjen noudattaminen yli Jumalaan luottamiseen (uskoon).

Maallistuminen näkyy nykyajan juutalaisuudessa. Suuri osa maailman juutalaisista on reformijuutalaisilla Vanha testamentti on heille vain ohjeellinen. Heillä on naisrabbeja, jotka vihkivät myös homoja. Tämä on kaikkein liberaalein suuntaus juutalaisuudessa.

Reformijuutalaisten ja ortodoksien välissä on konservatiivijuutalaiset. Nämä kolme suuntausta ovat erimielisiä keskenään monista asioista niin, ettei heillä ole läheistä yhteistyötä keskenään, mikä vastaan samaa hajaannusta, mitä on myös kristityillä kirkkokunnilla.

Toisessa äärilaidassa on ortodoksijuutalaiset. Heidän rabbit ovat laatineet suuren määrä tulkintaohjeita, jolloin uskonnon harjoittaminen perustuu enemmän rabbien pilkun tarkkoihin ohjeisiin, kuin Raamatun suoraan soveltamiseen. Rabbien perinnäissäännöt ovat tuoneet juutalaisuuteen oman rabbinisen filosofian. 

Synagogaesimies havainnollisti suuntauksien moraalista eroa oivalla vitsillä: ”Ortodoksijuutalaisten häissä morsiamen äiti on raskaana, konservatiivijuutalaisten häissä morsian on raskaana ja reformijuutalaisten häissä rabbi on raskaana”.

Juutalainen näyttää rakastavan enemmän elämäntapaansa ja kulttuuriansa kuin Jumalaa. Juutalaiseksi pääsemiseksi ei nykyään vaadita edes uskoa Jumalaan, koska nykyjuutalaisuus perustuu sääntöjen noudattamiseen ja heiltä puuttuu uskontunnustuksen kaava. Tämä vastaa kristittyjen käsitystä lakihenkisyydestä, jossa uskotaan voivan pelastua noudattamalla pelkästään sääntöjä ilman uskoa Yeshua HaMashiachiin (Jeesukseen Kristukseen). Juutalaiset eivät käännytä muita, koska he uskovat kaikkien lopulta pelastuvan. Jotkut joutuvat määräajaksi helvettiin puhdistumaan pahoista teoista, mutta lopulta kaikki pääsisivät taivaaseen.

Tämän videon tarkoitus on esitellä nykyjuutalaisuuden eri muotoja. Haluan lopuksi kertoa oman kantani, että ilman uskoa Yeshua HaMashiachiin ei voi kukaan pelastua. Jokainen ihminen joutuu viimeisenä päivänä tuomittavaksi, jolloin vaihtoehtona on ikuinen tuomio tuliseen järveen tai pelastus Taivasten Valtakuntaan. Yeshua HaMashiach oli itse juutalainen ja antoi täydellisen esimerkin siitä, miten tulee Jumalan opetusta noudattaa. Israelin kansa on edelleen Jumalan valittu kansa ja heitä tulee siunata (Room. 11, Ilm. 7:4-8, 14:3). Jumala on antanut juutalaisille omistus- ja hallintaoikeuden koko Israelin maahan, eikä Jumala peruuta lupaustaan (Room. 11:28-29, 1. Moos. 12:7, 17:8).

****

Palestinians and their genetic links to the Canaanites, Philistines, and Jews….

Vastaa

Sähköpostiosoitettasi ei julkaista. Pakolliset kentät on merkitty *